Bjargráð í byggðamálum – vel heppnað málþing

Málþingið Bjargráð í byggðamálum var haldið í Félagsheimilinu á Blönduósi laugardaginn 5. maí síðastliðinn á vegum Blönduósbæjar í samvinnu við SSNV. Ágæt mæting var til þingsins og fluttu fimm fyrirlesarar erindi sín sem öll vörðuðu byggðaþróun á Norðurlandi vestra, hvert með sínum hætti. Fundarstjóri var Karl Eskil Pálsson, fréttamaður hjá Ríkisútvarpinu á Akureyri, en Jóna Fanney Friðriksdóttir bæjarstjóri Blönduósbæjar setti þingið. Framsögumenn svöruðu fyrirspurnum frá viðstöddum og að seinustu tóku frambjóðendur til Alþingis til máls og lýstu sinni sýn á málefni byggðaþróunar. Eftirfarandi er lausleg samantekt á hverju erindi fyrir sig.
Með því að smella á fyrirsagnirnar er hægt að nálgast glærur fyrirlesaranna.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Neikvæður hagvöxtur á Norðurlandi vestra

Halldór V. Kristjánsson, sérfræðingur á Byggðastofnun setti fram tölulegar upplýsingar um íbúaþróun á Norðurlandi vestra undangenginn áratug en fækkun hefur orðið um 12%. Á sama tíma hefur landsmönnum í heild fölgað um 14%. Meðalaldur íbúa í Austur – Húnavatnssýslu fer hækkandi og er nokkru hærri en á landsvísu. Hvað hagvöxt á árunum 1998 – 2004 varðar hafa Vestfirðir og Norðurland vestra algera sérstöðu með neikvæða þróun um 6%, en meðaltal á landsvísu er jákvætt um 29%. Séu tölurnar skoðaðar nánar kemur í ljós að megin þorri hagvaxtar á landinu skýrist af aukningu í þjónustugeiranum, en á Norðurlandi vestra hefur orðið samdráttur á því sviði. Halldór birti einnig tölur um fasteignaverð sem er miklum mun lægra á Vestfjörðum og Norðurlandi vetra en í öðrum landshlutum. Að lokum var dregin sú ályktun að bættar samgöngur væru lykilatriði í framþróun Norðurlands vestra.

Samkeppnishæfni Norðurlands vestra

Ásgeir Jónsson, forstöðumaður greiningardeildar Kaupþings, fjallaði í erindi sínu um þá drifkrafta sem leiða til þéttbýlismyndunar og annarra breytinga á byggðamynstri. Einnig tók hann saman upplýsingar um skiptingu atvinnutekna og upplýsti um gríðarlegan vöxt þjónustugeirans á höfuðborgarsvæðinu á sama tíma og samdráttur hefur orðið á Norðurlandi vestra í þeim greinum er til hans teljast. Fram kom að greiðar samgöngur ásamt öflugri og fjölbreyttri þjónustu eru lykilatriði til að blómleg byggð haldist og þróist í átt til þeirra lifnaðarhátta sem fólk telur eftirsóknarverða í nútíma samfélagi. Jafnframt áréttaði Ásgeir að búseta fólks ræðst og mun ráðast af vali en ekki nauð og þannig kalla góð höfn, nálægð við fiskimið eða ræktanlegt land, hús, vegir eða byggingar ekki lengur sjálfkrafa á búsetu fólks.

Að komast á dagskrá – fjölmiðlar og Norðurland vestra

Guðný Jóhannesdóttir, ritstjóri fréttablaðsins Feykis tók málefni fjölmiðlunar og kynningarmála til umfjöllunar. Í máli hennar kom mjög skýrt fram mikilvægi þess að fréttaflutningur og frásagnir úr héraði sé á jákvæðum nótum þar sem sífelldur barlómur geti af sér neikvæða ímynd viðkomandi svæðis. Slík ímynd væri líkleg til að draga úr vilja fólks til að flytja til byggðarlagsins og hafi enn fremur neikvæð áhrif á vilja íbúanna til að búa áfram á svæðinu. Guðný taldi að íbúar sjálfir yrðu að hafa frumkvæði til að koma sér og málefnum byggðar sinnar á framfæri þar sem fjölmiðlamenn hafi ekki möguleika á að þefa uppi alla fréttnæma viðburði af eigin rammleik. Byggðarlög gætu þannig skapað sér aðlaðandi ímynd með samstilltu átaki íbúanna við að auka á jákvæðan fréttaflutning úr héraði.

„Byggðastefna er það skammaryrði?“

Jón Þorvaldur Heiðarsson, sérfræðingur á Rannsókna- og þróunarmiðstöð Háskólans á Akureyri hélt fyrirlestur undir yfirskriftinni Byggðastefna – er það skammaryrði? Í máli hans kom fram að engin raunveruleg byggðastefna væri í framkvæmd á landinu, umræða um byggðamál yfirborðskennd og mjög af skornum skammti. Þannig vildi Jón meina að stjórnmálaflokkarnir hefðu ekki eiginlega stefnu í byggðamálum og forðuðust opnar umræður um málaflokkinn. Hugsanlegar aðgerðir til að hafa áhrif á byggðaþróun voru nefndar, s.s. skattaívilnanir m.t.t. búsetu, sérstakar svæðisbundnar barnabætur og fleira. Einnig var farið nokkrum orðum um byggðastefnu sem framkvæmd er af Evrópusambandinu og velt upp nokkrum mögulegum breytingum á byggðamynstri Íslands til framtíðar.

Stærð og slagkraftur sveitarfélaga

Torfi Jóhannesson, formaður skipulagsnefndar Borgarbyggðar fjallaði um stærð og slagkraft sveitarfélaga. Hann miðlaði reynslu Borgfirðinga og taldi sameiningu sveitarfélaga þar hafa skipt sköpum í framþróun stórra verkefna á svæðinu, s.s. uppbyggingu Háskólans á Bifröst, Menntaskólans í Borgarnesi o.fl. Þannig hafi stækkun stjórnsýslueininganna t.d. aukið mjög á möguleika til að ráða starfsfólk í þróunarvinnu sem leysir úr læðingi vaxandi kraft og bætta nýtingu mannauðs í héraði. Einnig hafa möguleikar til hvers konar stuðnings í fjárhagslegu tilliti aukist verulega með undangengnum sameiningum. Í máli Torfa kom skýrt fram mikilvægi þess að stjórnsýslumörk tækju mið af félags- og menningarlegri afmörkun svæða. Þannig eigi íbúar með sameiginlega svæðisbundna hagsmuni varðandi þjónustu, atvinnu, sögu, menningu o.fl. einnig sameiginlega hagsmuni varðandi stjórnsýsluna.